ARDEŞEN

TARİH

Uzun yıllar Roma ve Bizans İmparatorluğunun yönetimi altında kalan Ardeşen, daha sonra Trabzon Rum Pontus İmparatorluğunun yönetimine girmiştir. 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet Rum Pontus İmparatorluğunu yıkınca Ardeşen bir süre özerk kalmıştır.
Şemsettin Sami ve Ali Cevat’ın eserlerinde Ardeşen, Trabzon Vilayeti Sancağının Atina Kazasına bağlı bir kasaba biçiminde tanımlanmakta, halkın tümüyle Türk olduğu kaydedilmektedir. Daha önce Pazar İlçesinin bucak merkezi olan Ardeşen, 1 Mart 1953 tarihinde İlçe olmuştur.
İlçenin Ardeşen adını alması bir rivayete göre şöyledir; Yavuz Sultan Selim Trabzon Sancak Beyi iken, Osmanlı tahtına sahip çıkmak ister ve bu amacı gerçekleştirmek için Kepa Sancak Beyi olan oğlunun yardımına gerek duyar. Yardım almak için sahil boyu bölgeden geçerken Fırtına Deresinde ağaç parçalarını görür. Bölge tamamen boş, bataklık ve çalılıktır. Çevresindekiler, kendisine bölgede kimsenin yaşamadığını söylediğinde; Yavuz Sultan Selim deredeki ağaç parçalarını göstererek “ Bu belde tenha değil, bakın dere yonga taşıyor. Bu yörenin ardı şendir” yani yüksek kesimlerde yerleşim birimleri olduğunu ifade eder. Ardışen sözcüğü zamanla halk dilinde Ardeşen olarak yerleşir. Ardeşen 1916 yılında Ruslar tarafından işgal edilmiş ve 1918 yılında ise kurtulmuştur. 10 Mart İlçenin kurtuluş günü olarak kutlanır.

COĞRAFYA
İlçenin yüzölçümü 743 km² dir. Doğusunda Fındıklı, batısında Pazar, güneyinde Kaçkar Dağları ve kuzeyinde Karadeniz ile çevrilmiş olup, kıyı uzunluğu 10 km dır.

Sahilden 50 km kadar iç kısımlara uzanır. Bölgede Doğu Karadeniz Dağlarının uzantıları ve tepeleri yer alır. İlçenin akarsuları Fırtına Deresi, Dolana Çayı, Konak Deresi ve Yeniyol Deresidir.
Ardeşen’in güneyinde yer alıp yükseklikleri 3000 metreden fazla olan dağların sahilden itibaren yükselmeye başlaması ve yüksek dağ eteklerinde doğarak Karadenize akan akarsuların yoğunluğu nedeniyle engebeli bir arazi yapısı hakimdir. Akarsuların denizle birleştiği dar vadi ağızları dışında, ova olarak adlandırılabilecek düzlükler yoktur.
Ardeşen, güneyini kaplayan dağlar yanında, kuzey ve kuzeydoğu yönünde bulunan 3000 metre yüksekliğindeki Kafkas Dağlarının kuzey rüzgarlarından koruyucu etkileriyle kapalı bir mikroklima havzası oluşturmaktadır. Dört mevsim ılıman ve yağışlı olan iklimi subtropik olarak tanımlamak mümkündür. İlçe, uzun yıllara dayanan verilere göre, yıllık ortalama 2300 mm. yağış, %77 nispi nem ve günde ortalama 4 saat 14 dakika güneşleme süresi ile Türkiye’nin en yağışlı, en nemli ve en az güneş gören ilçelerden biridir.
Karadeniz ikliminin koşulları İlçe için de geçerlidir. Kıyı kısımları ılık ve bol yağışlıdır. İç kısımlara gidildikçe iklim sertleşir. Yıllık ortalama sıcaklık 14-15 C derecedir.
Sarp ve engebeli arazi yapısının ve ikliminin de etkisiyle İlçe’nin bitki örtüsü, genelde 700-2300 metre yüksekliğindeki kısımları kaplayan ormanlar oluşturmaktadır. Ormanlar İlçe arazisinin %23.74’unu kaplamaktadır. İlçe arazisinin %10.55’ini tarım alanları, %34.33’ünü çayır-mera alanları, %31.38’ini de tarım dışı alanlar oluşturmaktadır.

İDARİ YAPI.

Günümüzde Ardeşen’in 1 merkez belediyesi(17 mahalle ), 1 belde belediyesi(5 mahalle) toplam 22 mahalle ve 38 köyü bulunmaktadır.

SOSYAL DURUM

Çalışma Hayatı
Çay tarımından önce toprakların engebeli yapısı ve yetersizliği yüzünden Ardeşen halkı denizcilik, inşaatçılık, fırıncılık gibi işlerde gerek yurt içinde gerekse yurt dışında çalışmak üzere ilçe dışına çıkmıştır. Çay tarımının ve sanayinin etkisi ile azalan gurbetçiliğin ekonomideki bir takım sıkıntılar nedeniyle hala devam ettiği söylenebilir.

İlk çay üretiminin yapıldığı 1938 yılından sonra, sağlanan destekle hızlı bir gelişme gösteren çay tarımı ve çay sanayi İlçe’de temel çalışma alanı olmuştur.
Mayıs-Ekim döneminde mevsimlik istihdam sağlayan çay tarımında daha çok kadın nüfus çalışmaktadır. 1992 yılında yapılan bir araştırmaya göre çay tarımında çalışanların %77’sini kadınlar oluşturmaktadır. Erkek nüfus ise çay sanayi başta olmak üzere diğer alanlarda istihdam edilmektedir.

İlçe’de çalışanların iş gurupları itibariyle dağılımına bakıldığında, nüfusun ağırlıklı olarak tarımsal mesleklerde istihdam edildiği görülmektedir.
İlçede konut sıkıntısı olmayıp, yöre halkının %80’nin İlçe merkezinde birer konutu bulunmaktadır. Bölge insanı yaz mevsiminde köyde kış mevsiminde ise şehirdeki evlerinde oturmaktadır. Diğer ilçelere nazaran konut kirası İlçede oldukça düşüktür
KÜLTÜR VE EĞİTİM DURUMU
Kültür
Çay tarımının sağladığı refah artışı ve şehirleşme yoluyla dışa açılma sonucu kültürel değişim yaşansa da, şehirleşmenin görece azlığının etkisiyle, özellikle kırsal alanlarda geleneksel kültürel unsurlar yaşama imkanı bulabilmiştir. Bu unsurlardan yerel diller (Lazca) özellikle yaşlı nüfus arasında kullanılmakta, geleneksel kıyafetler de kırsal alanlarda yaygın olarak gözlenebilmektedir.
Ardeşen İlçesi, coğrafi yapısının da etkisiyle uygarlıklara yoğun olarak sahne olmadığından, arkeolojik bakımından zengin değildir.
İlçe’de bir sit alanı mevcuttur. Fırtına Deresi havzası bir kısmı doğal, bir kısmı arkeolojik olmak üzere 1998 yılında sit alanı olarak ilan edilmiştir.
İlçemizde 1 halk kütüphanesi mevcuttur.

Basın Yayın
İlçe’de 3 adet matbaa, yerel basın yayın kuruluşu olarak 3 gazete, 2 radyo, 2 televizyon faaliyet göstermektedir.

Spor

Gençlik ve spor alanında 1 açık spor sahası, 1 kapalı spor salonu bulunmaktadır.

Eğitim

İlçe nüfusunun eğitime ilişkin göstergelerine genel olarak bakıldığında İlçe’de eğitim düzeyinin ülke ortalamasına yakın olduğu görülmektedir.
Okuryazar nüfusunun cinsiyet itibariyle dağılımına bakıldığında Ardeşen’de erkek nüfusun okuryazarlık oranı %96.73, kadın nüfusun okuryazarlık oranı ise %88.59 olduğu görülmektedir.
Köylerimizde 1 tane beş sınıflı ve 5 tane 8 sınıflı ilköğretim okulu, merkezde ise 7 tane 8 sınıflı ilk öğretim olmak üzere toplam 13 ilköğretim okulu, 1 genel lise, 1 imam hatip lisesi, 1 Anadolu Öğretmen Lisesi, 1 METEM, 1 Halk Eğitim Merkezi, 1 Öğretmenevi, 3 Özel Dersane,1 Motorlu Taşıtlar Sürücü Kursu ve 1 Öğrenci Yurdu bulunmaktadır. Tüm okullarımızda 191 branş öğretmeni ,176 sınıf öğretmeni olmak üzere toplam 367 öğretmen bulunmakta olup 10 memur ve 18 hizmetli görev yapmaktadır.

Lise ve dengi okullarda 1840, ilköğretim okullarında 5906, okul öncesi 175, METEM'de 292 aday çırak öğrenci olmak üzere İlçe’de toplam 8213 öğrenci öğrenim görmektedir.

EKONOMİK DURUM

Karadeniz ile denize paralel olarak uzanan dağlar arasında kalan İlçe arazisinin tarıma elverişsiz oluşu ve yağışlı iklim, Ardeşen’nin ekonomik yapısını da biçimlendirmiştir. Bu arazi yapısı nedeniyle tarımsal üretimin düşük olması, gurbetçiliğin İlçe ekonomisi içinde önemli bir yer tutması sonucunu doğurmuştur. Yöre halkı, çay üretiminin bölgeye girişinden önceki dönemlerde, önceleri yurt dışına, daha sonraları da, yurt içine geçici sürelerle çıkarak denizcilik, küçük çaplı ticaret, inşaat işçiliği, gibi işlerde çalışmıştır. Daha önceleri büyük ölçüde Gürcistan, Rusya gibi ülkelere çalışmaya giden yöre halkının, 1917 yılında bu ülkelerle olan sınırın kapanmasından sonra bu olanaklar ortadan kalkınca girdiği ekonomik sıkıntılar nedeniyle, başka bölgelere bile taşınmasından söz edilmiştir.

1920’li yıllarda yörenin sosyo-ekonomik sorunlarına çözüm bulma çalışmaları çerçevesinde başlanan çay üretme çalışmaları, 1938 yılında ilk kez el imalatı olarak üretime başlanarak sonuca ulaştırılmıştır. Çay üretiminden önce, yukarıda kısaca belirtilen olumsuz koşullar içinde İlçe ekonomisi, bu yıldan sonra çaya dayalı hızlı bir gelişme göstermiştir.

İlçe’de 2’si Çay-Kur’a ait olmak üzere 13 adet çay fabrikası bulunmaktadır. Bu fabrikalarda mevsimlik işçi çalışmakta, bazı atölye ve fabrikaların paketleme bölümünde de yıl boyu işçi çalıştırılmaktadır.

Bölgemizde gayri resmi olarak yapıla gelen silah üretimini yasal çerçeveye oturtmak ve istihdam yaratmak amacıyla ASİLSAN A.Ş. 1991 yılında KOSGEB öncülüğünde 99 ortaklı 6 milyar TL. sermayeli olarak İl Özel İdaresi ve TESK iştiraki ile kurulmuştur.

Bugün ASİLSAN A.Ş. sermayesi 1.099.000.000.000.TL. % 68 hissesi İl Özel İdare’ye ait olup, ortak sayısı 928’ya çıkmıştır. Fabrika 6500 m² arsa üzerinde kurulmuş olup, bina idare büro, teknik büro ve yemekhane, atış poligonu olmak üzere 3 kattan oluşmaktadır. Her iki katı 500 m² dir. Ayrıca 1997 yılında yeni ek imalat inşaatına başlanmış olup, 1200 m² kapalı alana sahip imalat atölyesi 1998 yılında faaliyete geçmiş aylık imalatı 1000 adet, yıllık imalat kapasitesi 12000 adet/yıl olup, üretim hattı bir çoğu bilgisayar programlı 80 adet çeşitli cins ve özellikte hassas talaşlı imalat tezgahı parkına sahiptir.

İlk üretim 1993 yılında başlanmış olup, prototip 50 adet MKE Kurumuna teslim edilmiştir. 2003 yılı itibariyle toplam imalat 14.355 adet olup, yaklaşık 14.300 adet piyasaya sunulmuştur. Ayrıca 2003 yılında üretime başlanan Asilsan Fırtına silahlardan 200 adet MKE teslim edilmiştir.

Üretimin Avrupa standartlarını yakalaması ve serbest piyasada rekabet gücünü arttırabilmesi için ISO 9001 kalite belgesi alma çalışmalarına başlanmış, NATO standart kod numarası alınmıştır.

Üretilen 9 mm çapında 15+1 Parabellum mermi kapasiteli ATMACA 53 silahları MKE Kurumunca teslim edilmekte olup, satışları MKE Kurumunca yapılmaktadır.

Tarım

Çok büyük kısmı, arazi yapısı ve iklim nedeniyle, diğer bitkisel üretime imkan vermeyen toplam 7840 hektar tarım alanının tamamına yakın çaylıklar oluşturmaktadır. (%10.55)

İlçe’de çay dışındaki bitkisel ürünler genelde aile içi tüketimde kullanılmakta ya da yerel pazarlarda ilçe içi tüketime sunulmaktadır. Bu ürünlerin üretim miktarı bakımından kayda değer olanları, tarla ürünlerinden mısır, fasulye patates; sebzelerden yaprak lahana, fasulye; meyvelerden de fındık, kivi ve mandalinadır.

Hayvancılık,

İlçe’de ikincil ekonomik faaliyet olarak sürdürülmektedir. İşletme bazında ve pazara yönelik olarak yapılmayan hayvancılık, çay üretiminin yapılmadığı yüksek kesimlerde görece yoğunlaşmaktadır.

Ardeşen’de 2000 baş Jersey melezi, 100 baş kültür ırkı ve 100 baş yerli sığır ile 700 baş koyun ve 100 baş keçi bulunmaktadır.

2500’e yakın tavuk mevcudu olmakla birlikte, kümes hayvancılığı de aile ihtiyacına yönelik olarak yapılmaktadır.
İlçe’de nispeten yaygın olan ikincil tarımsal faaliyetlerden biri de arıcılıktır. Genelde gezginci olarak yürütülmekte olup, 10000 adet fenni ve 500 adet ilkel olmak üzere toplam 10500 adet canlı arı kovanı bulunmakta olup, yaklaşık 165 ton bal ve 1500 kg balmumu üretimi yapılmaktadır.

İlçe’de su ürünleri üretimi kıyı balıkçılığı şeklinde yapılmakta olup, açık deniz balıkçılığı yapan büyük tekne ve işletmeler yoktur. Ancak İlçe’de son yıllarda kültür balıkçılığı hızla artmaktadır. İrili ufaklı 12 adet alabalık üretim tesisi mevcut olup, kapasite toplamı yaklaşık 100 ton/yıl dır. İlçe’de avlanan deniz balığının başını hamsi oluşturmakta, hamsi dışındaki başlıca balık ürünleri ise mezgit ve istavrit oluşturmaktadır.

Deniz balıkçılığı dışında, İlçe’de mevcut akarsu, tatlı su ve kültür balıkçılığı yönünden önemli bir potansiyel oluşturmaktadır. İklimin etkisiyle her mevsim temiz ve soğuk olan akarsular alabalık ve sazan bakamından zengindir.

Ardeşen orman alanı bakımından zengin bir bölgede yer almakta olup, arazının % 23.74’ü ormanlıktır.(17635 hektar)

Sanayi

İlk çay fabrikasının kurulduğu 1947 yılından sonra, çay tarımının gelişmesiyle birlikte İlçe sanayi de hızlı bir gelişme göstermiştir.
İlçe’de küçük ölçekli imalat sanayi işletmeleri ağaç ürünleri ve mobilya dallarında yoğunlaşmaktadır. Orta ve büyük ölçekli imalat sanayi işletmelerinin ise tamamına yakın çay sanayi işletmeleri oluşturmaktadır.